Posts

NOVO PROXECTO: Mellora da Xestión Pública e Social para a Gobernanza dos Recursos Hídricos en 9 municipios da Rexión 13 Golfo de Fonseca. Fase 1

Este proxecto, que financia a Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo (AECID), forma parte do Programa de Auga de Enxeñaría Sen Fronteiras Galicia na zona sur de Honduras, froito dun proceso de varios anos, coa Mancomunidade NASMAR e a Asociación Hondureña de Xuntas Administradoras de Auga (AHJASA). Veuse traballando no fortalecemento de capacidades de xestión pública e social para a xestión da auga en comunidades rurais. Neste proxecto, súmase o Comité para a Defensa e Desenvolvemento da Flora e Fauna do Golfo de Fonseca (CODDEFFAGOLF), co que se traballou en Soberanía Alimentaria con enfoque de cunca e adaptación ao cambio climático.

A base territorial do proxecto inclúe 9 municipios que pertencen ao Corredor Seco centroamericano, caracterizado por ter unha estación seca que limita a disposición de auga durante a maior parte do ano. Son os municipios que forman a NASMAR: Nacaome, Amapala, San Lorenzo, Marcovia, Goascorán, Namasigüe, El Triunfo, Apacilagua e El Corpus (ver imaxe neste post, de creación propia a partir de http://geoportal.infoagro.hn/geoportal_public)

Varias obras estratéxicas axudan ó acceso á auga nas áreas urbáns e comunidades que se encontran preto, mentras que as comunidades máis afastadas abastécense de pozos perforados (profundos), excavados (artesanais), correntes superficiais de estación e compra de auga envasada. En xeral, a poboación non ten acceso á auga en cantidade e de forma segura, aceptable e accesible, segundo recomenda a ONU. Na zona hai unha alta incidencia de casos de enfermidade renal crónica que probablemente se debe a mala calidade da auga subterranea, contaminada por agroquímicos e fenómenos de intrusión salina. En certas zonas, a pesar de que sí que se encontra auga en cantidade, preséntanse problemas de contaminación por metais pesados de orixen natural o ser terreo volcánico, incidindo na saúde da poboación.

Entre as actividades que se executarán, NASMAR será a responsable de tutelar o proceso de fortalecemento dos equipos técnicos municipais para mellorar a súa capacidade de xestión de proxectos de auga (tutoría dos técnicos na execución de obras exemplo de boas prácticas, acompañamento aos equipos técnicos, coordinación dás capacitacións: hidroxeoloxía, calidade de auga e saúde, sistemas de información xeográfica, formulación de proxectos con enfoque de dereitos, bo goberno, xénero, outros aspectos transversais, e mellora de deseños). Coordinará as accións coa Secretaría de Salud en el Departamento de Valle (SESAL) para a mellora dá información relativa aos problemas de saúde vinculados á calidade de auga, e ou fortalecemento do laboratorio de análise de auga. Así mesmo facilitará a loxística e coordinación dás investigacións en hidroxeoloxía con apoio dás universidades colaboradoras.

AHJASA, como organización complexa de base social comunitaria, constituída por xuntas de auga (JA) veciñais, constitúe a principal entidade dá sociedade civil hondureña de xestión social dá auga, e ten unha longa experiencia en fortalecemento de xuntas de auga. O papel de AHJASA será establecer e asentar a metodoloxía de formación en terreo do persoal técnico comunitario de JA, principalmente a aplicación práctica dás capacitacións a través do fortalecemento de comunidades modelo. Tamén liderará o seu proceso de fortalecemento interno: técnico-administrativo, de coordinación interna e de cohesión social.

CODDEFFAGOLF entidade ambientalista con ampla experiencia en sensibilización ambiental, reforestación voluntaria, boas prácticas agrícolas e manexo de conflitos, executará a compoñente de sensibilización ambiental, definindo contidos sobre o ciclo dá auga para a currícula oficial dá materia de Educación Ambiental nas escolas. Liderará as actividades de sensibilización aos consellos de microcunca, para conservación do recurso, coordinando a acción voluntaria comunitaria para protección do recurso. Coordinará as accións con UMAs e o Instituto de Conservación Forestal. Coordinará con Ahjasa e acompañará accións de delimitación de microcuncas e zonas de recarga hídrica en comunidades.

Nesta fase, preténdese dar un salto cuantitativo da capacidade de mobilización de recursos para sistemas de auga, cualitativo en canto á xestión pública de calidade, avanzar na sustentabilidade de xestores sociais da auga, e unha mellora substancial nas alianzas interinstitucionales, e incorpórase con máis intensidade o traballo co enfoque de xestión integral para a protección do recurso

FICHA

Título: Mellora da Xestión Pública e Social para a Gobernanza dos Recursos Hídricos en 9 municipios da Rexión 13 Golfo de Fonseca. Fase 1

Orzamento total: 558.801

Duración: 24 meses, febreiro 2022 a febreiro 2024

2019. Un año de avances en nuestros programas en Honduras

1. NUESTRAS COPARTES

Lo primero, comentar que nuestro modelo de trabajo en cooperación internacional pasa por no trabajar directamente en terreno, sino con organizaciones del país, conocedoras de su realidad (a las que nos referimos como copartes o socias locales). Ya hace años que trabajamos con CODDEFFAGOLF (desde 2008), la Mancomunidad de Municipios NASMAR (desde 2014) y AHJASA (desde 2014). Además se ha constituido ECOS, una asociación de mujeres y jóvenes en El Triunfo, apoyadas en su constitución y capacitación por voluntariado y personal de ESF en Honduras.

Son organizaciones con las que tenemos alianzas estratégicas, institucionales. Con CODDEFFAGOLF y AHJASA se han pasado un par de años en un proceso de mejora de la gobernanza interna y procesos.

Después del verano de 2019, por primera vez, se llevó a cabo una visita institucional de la Presidencia de ESF a las copartes, manteniendo reuniones con las directivas de las 3 copartes. Ha sido interesante acercarnos institucionalmente.

2. PROGRAMA DE AGUA

Acabamos de solicitar una nueva Fase, que sería la 5ª, a la Xunta de Galicia. Después de las 3 primeras fases, tenemos bastante trabajadas ya las metodologías.

Con las municipalidades, y la cofinanciación de Xunta de Galicia y Fondo Galego de Cooperación, en 2019 se ha seguido con capacitaciones técnicas y generales del recurso hídrico, pero principalmente se ha dado un giro e impulso de motivación a los equipos técnicos municipales: ya se ve más cerca la capacidad de formular proyectos de agua, y poder captar fondos externos para los sistemas de abastecimiento. Hay una mayor participación y respuesta.

Capacitaciones de este año 2019:

  • Hidrogeología: una introducción general y pequeños ensayos de bombeo para ver el comportamiento del agua subterránea, facilitada por Acacia Naves (grupo Aquaterra de la UDC). Ella ha conseguido generar curiosidad… se abrió una puerta a un mundo desconocido e interesante y ahora se ve cada vez más necesario tomar consciencia de cómo está el agua subterránea.
  • GvSIG-Fonsagua, nuestra aplicación favorita de diseño de sistemas de agua montada sobre un Sistema de Información Geográfica de software libre. Diseñada hace años para El Salvador, adaptada para Honduras, y modificada varias veces, se valida como una herramienta útil para la definición de anteproyectos de sistemas de agua comunitarios.
  • Formulación de proyectos y marco lógico, es un avance para conseguir apalancar otros fondos estatales o bien de cooperación para sistemas de agua.
  • Aspectos transversales. Cómo no!, Género! y gestión pública de calidad. Es un enfoque de buen gobierno en un país dominado por la corrupción.
Participación de la población en aldea 1 de Septiembre, programa agua

En un intento de mejorar la gestión integral del agua se ha hecho un esfuerzo de acercamiento a otros entes: Salud, entes sociales,..

Con AHJASA, trabajamos especialmente la componente de sostenibilidad y fortalecimiento social de las comunidades (aldeas), y nos hemos centrado en fortalecer el programa de certificación de técnicos comunitarios para sistemas de agua, así como fortalecer la propia AHJASA, como ya se comentó.

3. LÍNEA O PROGRAMA DE SOBERANÍA ALIMENTARIA, …. Y DE DEFENSA DEL TERRITORIO.

Esta línea la trabajamos con CODDEFFAGOLF. El pasado año se cerró el proyecto de Derechos Humanos y Medio Ambiente, nuestro primer proyecto financiado por Aecid yendo en solitario. Hemos decidido retrasar su cierre para mejorar algunos resultados que requieren procesos sociales más lentos: sistemas de veeduría social, mejora del conocimiento de los derechos por grupos de base, etc.

Hemos comenzado un proyecto de fortalecimiento de la actividad de marisqueo, con un gran componente de acercar el conocimiento y experiencia de Galicia, para construir en Honduras el camino hacia un cultivo de moluscos más sostenible que la extracción natural. Se hace de forma colaborativa con Universidade da Coruña-Cartolab, Instituto de Formación Profesional, Dirección General de Pesca, CODDEFFAGOLF, grupos de mujeres mariscadoras y la Fundación CETMAR de Galicia.

Así mismo, repetimos con socios, y añadimos a la mancomunidad NASMAR, en alianza en un convenio financiado por AECID entre 2018 y 2022. Durante 2019 se trabajó en la ejecución de 3 componentes: gobernanza y defensa de la tierra + sistemas alimentarios sostsenibles basados en recursos propios + género. Se trataba de mejorar el uso de la tierra, fomentar sistemas de producción alimentaria para consumo interno del país, frente a los sistemas de producción para exportación basados en grandes concesiones que vulneran derechos de la población que habita el territorio.

4. LÍNEA DE GÉNERO Y JUVENTUD…¿TAL VEZ PROGRAMA?

Con CODDEFFAGOLF y NASMAR estamos ejecutando las primeras acciones de un pequeño borrador de programa de género, hasta ahora integrado en soberanía alimentaria y defensa del territorio. Estas primeras acciones se llevan a cabo con fondos de Xunta (proyecto de género que termina este año 2019, fase I), y fondos del nuevo Convenio AECID, ya citado anteriormente.

Son dos ejes hasta ahora: empoderamiento económico de mujeres y jóvenes, y fortalecimiento institucional. Se constituye un fondo rotatorio (microcréditos) con varias instituciones para apoyar emprendimientos específicos de mujeres y jóvenes. A finales de año se firmaron los acuerdos finales. Por otra parte, se trabajó intensamente fortaleciendo las Oficinas Municipales de la Mujer: capacitaciones, planificaciones, confianza y movilización para que puedan defender su trabajo y sus funciones en un entorno tradicionalmente machista y contrario a las reivindicaciones de género.

Equipazo en formaciones sobre huertos sostenibles